Czy konkubent może dziedziczyć po partnerze? Krótka odpowiedź brzmi: konkubent nie dziedziczy ustawowo po zmarłym partnerze. Może wejść w prawa spadkowe wyłącznie w wyniku ważnego testamentu lub innych indywidualnych rozporządzeń majątkiem, takich jak darowizna za życia. Poniżej przedstawiam szczegółową analizę obowiązujących zasad prawnych oraz możliwych rozwiązań zabezpieczających interesy partnera w związku nieformalnym.
Definicja konkubinatu i ustawowe zasady dziedziczenia
Konkubinat to wspólne pożycie dwojga osób bez zawarcia małżeństwa. W świetle polskiego prawa nie jest to związek posiadający żadnych uprawnień w zakresie dziedziczenia ustawowego. Prawo cywilne traktuje konkubenta jako osobę obcą, a spadek po zmarłym konkubencie z mocy prawa przypada tylko najbliższym krewnym oraz współmałżonkowi – z wyłączeniem partnera nieformalnego, bez względu na długość lub charakter pożycia[1][3][7].
Zasady dziedziczenia ustawowego określa Kodeks cywilny: w pierwszej kolejności do dziedziczenia powoływani są zstępni, małżonek i wstępni, a w kolejnych dopiero dalsi krewni. Konkubent nie jest uwzględniony w żadnej grupie spadkobierców ustawowych[3][7].
Testament – jedyny sposób dziedziczenia przez konkubenta
Aby konkubent mógł dziedziczyć, niezbędne jest sporządzenie testamentu przez zmarłego partnera. Testament jest jednostronnym, pisemnym oświadczeniem woli przyszłego spadkodawcy, który powołuje do spadku dowolnie wybrane osoby, również spoza kręgu krewnych. Najlepsze zabezpieczenie prawne daje testament notarialny, którego skuteczność i bezpieczeństwo są największe w razie późniejszych sporów[2][5].
Dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo nad ustawowym – o ile testament spełnia wymogi formalne i nie zostanie skutecznie podważony. Testament sporządzony na rzecz konkubenta gwarantuje mu wejście w prawa spadkowe po śmierci partnera, z zastrzeżeniem prawa najbliższych ustawowych spadkobierców do zachowku[2][9].
Prawa do zachowku oraz ograniczenia dziedziczenia przez konkubenta
Osoby najbliższe spadkodawcy – takie jak dzieci, małżonek, rodzice – są objęte szczególną ochroną ustawową. Zachowek to minimalna część spadku przysługująca krewnym, których ustawowe prawo do dziedziczenia zostało pominięte w testamencie. Konkubent, nawet powołany do spadku, nie posiada prawa do zachowku. Osoby uprawnione mogą żądać od konkubenta (jako spadkobiercy testamentowego) wypłaty zachowku[8].
Jeśli konkubent zostanie jedynym spadkobiercą w testamencie, a spadkodawca miał bliskich, istnieje możliwość dochodzenia roszczeń o zachowek przez osoby ustawowo uprawnione, co nierzadko prowadzi do sporów sądowych, a nawet sporów o ważność testamentu[2][8].
Otwarcie i stwierdzenie nabycia spadku – procedura
Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. Rozpoczyna się wówczas postępowanie sądowe lub notarialne, prowadzące do stwierdzenia nabycia spadku. Jeśli testament nie istnieje lub nie został ujawniony, całość majątku dziedziczą krewni według zasad ustawowych, bez udziału konkubenta[3].
Tylko sporządzenie ważnego testamentu pozwala konkubentowi wejść w prawa spadkobiercy, z zastrzeżeniem przysługujących uprawnionym osobom roszczeń o zachowek[2][9].
Alternatywy dla testamentu – darowizna, umowa dożywocia, współwłasność
Oprócz testamentu istnieją inne sposoby przekazania majątku konkubentowi. Najpopularniejsze formy to darowizna za życia, umowa dożywocia oraz wspólne nabycie nieruchomości. Każda z tych metod ma własne konsekwencje podatkowe oraz prawne: darowizna wiąże się zazwyczaj z wyższymi podatkami dla osób spoza grona najbliższej rodziny, podobnie jak spadek[1][5].
Warto pamiętać, że konkubent jest zaliczany podatkowo do III grupy podatkowej, co praktycznie oznacza wyższe obciążenia fiskalne przy nabyciu majątku w drodze spadku lub darowizny, jeśli nie zostaną spełnione określone przepisem warunki ulg i zgłoszeń[1][4].
Debata społeczna i postulaty zmian prawa spadkowego w kontekście związków nieformalnych
W Polsce trwa dyskusja prawna i społeczna nad ewentualnym rozszerzeniem praw dla partnerów nieformalnych. Głównym polem sporu jest ewentualny dostęp do zachowku oraz uprzywilejowanie pozycji partnera w zakresie dziedziczenia ustawowego. Mimo postulatów ze strony środowisk eksperckich i społecznych, do 2025 roku nie wprowadzono istotnych zmian ustawowych, które przyznałyby konkubentowi jakiekolwiek prawa z tytułu spadku z mocy ustawy[7][8].
Brak centralnych statystyk urzędowych (np. GUS) odnośnie liczby dziedziczeń przez partnerów nieformalnych. Z badań branżowych wynika jednak, że przekazanie spadku konkubentowi następuje wyłącznie w wyniku testamentów lub innych indywidualnych rozporządzeń majątkowych[5][9].
Jak skutecznie zabezpieczyć interesy partnera w konkubinacie?
Aby zabezpieczyć prawa konkubenta do majątku po zmarłym partnerze, konieczne jest podjęcie świadomych decyzji prawnych już za życia. Najpewniejsze rozwiązania to:
- sporządzenie testamentu, najlepiej notarialnego, z jasnym wskazaniem konkubenta jako spadkobiercy[2][5]
- dokonanie darowizn za życia, z uwzględnieniem konsekwencji podatkowych[1][4]
- rozważenie umowy dożywocia lub nabycie składników majątku na współwłasność[5]
Brak powyższych zabezpieczeń sprawi, że po śmierci partnera konkubent pozostanie zupełnie pominięty w dziedziczeniu ustawowym. W praktyce, dla pełnego bezpieczeństwa, rekomendowane jest wsparcie się profesjonalną poradą prawną oraz indywidualna analiza konkretnych potrzeb[1][2][5].
Podsumowanie – czy konkubent dziedziczy po partnerze?
Konkubent nie posiada żadnych praw do dziedziczenia ustawowego po zmarłym partnerze. Jedyną skuteczną formą przekazania majątku jest sporządzenie ważnego testamentu lub zastosowanie innych rozwiązań prawnych (darowizna, współwłasność). Dziedziczenie przez konkubenta w Polsce jest możliwe tylko na podstawie indywidualnej woli spadkodawcy wyrażonej w określonej formie prawnej, która nie zwalnia jednak od obowiązku wypłaty zachowku uprawnionym krewnym[3][5][8].
Źródła:
- https://glosseniora.pl/2025/08/26/prawo-spadkowe-a-konkubinat-czy-partner-ma-prawo-do-spadku-i-jak-go-zabezpieczyc/
- https://adwokatczestochowa.com/aktualnosci/rozliczenie-konkubinatu-najwazniejsze-informacje/
- https://www.kancelariagig.pl/dziedziczenie-ustawowe-prawo-spadkowe-2025/
- https://union-advisors.pl/podzial-majatku-i-dziedziszenie-w-konkubinacie12234/
- https://kancelariawach.pl/blog/dziedziczenie-po-partnerze-czy-jest-mozliwe/
- https://agnieszkaduzy.pl/kto-dziedziczy-po-bezdzietnym-kawalerze/
- https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-zwiazki-partnerskie-jak-wygladaja-kwestie-dziedziczenia-majatku
- https://www.infor.pl/prawo/spadki/zachowek-i-dzial-spadku/7370214,partnerzy-a-zachowek-przepisy-i-propozycje-zmian.html
- https://prawodospadku.pl/czy-osoby-w-zwiazku-partnerskim-moga-po-sobie-dziedziczyc/
Korepetycje z życia to portal edukacyjny poświęcony praktycznej wiedzy, której nie znajdziesz w podręcznikach szkolnych. Publikujemy konkretne poradniki z zakresu prawa, kariery, finansów, psychologii i biznesu – wszystko po to, żeby dorosłe życie stało się mniej skomplikowane.