Komu należy się spadek po ojcu według polskiego prawa? W polskim prawie spadek po ojcu przysługuje przede wszystkim dzieciom zmarłego i jego małżonkowi, zgodnie ze ściśle określonymi regułami prawa spadkowego[1]. Dokładny porządek dziedziczenia uzupełniają szczegółowe przepisy oraz planowane na 2026 rok zmiany ustawowe, które mogą wpływać na krąg spadkobierców i formalności podatkowe[1][2]. W niniejszym artykule przedstawiamy aktualne zasady i tryb dziedziczenia spadku po ojcu w świetle najnowszych regulacji.
Kolejność dziedziczenia – kto ma prawo do spadku po ojcu?
Polskie prawo jasno określa kolejność dziedziczenia spadku po ojcu. Gdy ojciec nie pozostawił testamentu, w pierwszej kolejności do spadku powołane są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; każda z tych osób nabywa co najmniej udział w majątku spadkowym[1]. Jeżeli nie ma dzieci ani małżonka, spadek przechodzi na rodziców zmarłego; w ich braku – na rodzeństwo i ich dzieci, a następnie na dziadków i dalszych krewnych[1]. Od 2026 roku nowe prawo ograniczy udział bardzo dalekich krewnych, co szczególnie dotyczyć będzie przypadków, kiedy do spadku powoływani są już dziadkowie zmarłego. W razie braku dziadków krąg spadkobierców zawęża się do dzieci dziadków (wujowie i ciotki) oraz ich zstępnych[1].
Ustalenie ojcostwa a prawa do spadku
Istotnym zagadnieniem jest sytuacja, gdy nie ustalono ojcostwa zmarłego jeszcze za jego życia. Dziecko, któremu nie uznano ojca przed śmiercią, może dochodzić praw do spadku poprzez sądowe ustalenie ojcostwa już po śmierci ojca[9]. Wydany wyrok sądu zastępuje oświadczenie zmarłego i umożliwia temu dziecku pełne uczestnictwo w dziedziczeniu na zasadach przewidzianych dla potomków[9].
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku
Polskie prawo przewiduje termin sześciu miesięcy od wiadomości o powołaniu do spadku na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku[2]. Jeśli spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia w tym czasie, spadek zostaje przyjęty z tzw. dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczoną odpowiedzialnością za ewentualne długi[2].
Od 2026 roku rodzice będą mogli bez zgody sądu opiekuńczego odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka. Zgoda sądu będzie wymagana jedynie w przypadku, gdy spadek po ojcu przypada dziecku w pierwszej kolejności[1].
Formalności potwierdzające nabycie spadku
Do pełni praw do schedy niezbędne jest postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, które wymienia spadkobierców i wskazuje wysokość udziałów każdego z nich[8]. Dokument ten uprawnia do rejestracji praw do nieruchomości czy zgłoszeń podatkowych[7]. Od 7 stycznia 2026 roku obowiązek podatkowy powstanie dopiero w chwili uprawomocnienia się orzeczenia sądu lub zarejestrowania aktu notarialnego potwierdzającego dziedziczenie[2]. Oznacza to, że samo złożenie oświadczenia nie rodzi już podatkowego obowiązku, a podatnicy uzyskują większą pewność w kontaktach z fiskusem[2][4].
Podatki i zwolnienia przy dziedziczeniu po ojcu
Najbliższa rodzina, do której zaliczane są dzieci i małżonek, może liczyć na zwolnienie podatkowe od nabycia spadku, jeśli nabycie zostanie zgłoszone we właściwym urzędzie skarbowym[2]. Zgłoszenie należy wykonać zgodnie z obowiązującymi terminami, co gwarantuje uniknięcie podatku od spadku. Od 7 stycznia 2026 roku sprzedaż lub obciążenie odziedziczonego majątku przez członków najbliższej rodziny nie będzie już wymagać dodatkowego zaświadczenia od urzędu skarbowego[3][5].
Do celów podatkowych odpowiedni jest moment uprawomocnienia postanowienia sądu, notarialnej rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego[2]. Dzięki temu przepisy są bardziej klarowne, a formalności uproszczone. Przepisy wchodzą w życie 7 stycznia 2026 roku, a zmiany uproszczające obrót nieruchomościami – 17 marca 2026 roku[6][7].
Szczegółowy przebieg postępowania spadkowego po ojcu
Postępowanie spadkowe obejmuje ustalenie kręgu osób uprawnionych do spadku, wydanie prawomocnego orzeczenia sądu lub sporządzenie aktu notarialnego potwierdzającego nabycie oraz ewentualne wykonanie dalszych czynności majątkowych[8]. Pierwszeństwo do dziedziczenia ma każdorazowo dziecko i małżonek zmarłego ojca, potem – jeśli ich nie ma – kolejne grupy krewnych zgodnie z określoną kolejnością dziedziczenia[1].
W praktyce dopiero wydanie przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzenie aktu przez notariusza pozwala dokonać zmian w księdze wieczystej nieruchomości i innych rejestrach majątkowych[7][8]. Uprawnieni mają obowiązek zgłoszenia nabycia spadku także względem urzędu skarbowego w celu uzyskania zwolnienia podatkowego[2].
Kluczowe terminy i nowe przepisy 2026 roku
Ważną zmianą, która wchodzi w życie od 2026 roku, jest nowa formuła opodatkowania oraz uproszczenie formalności związanych z obrotem odziedziczonym majątkiem[2][3][6]. Obowiązek podatkowy będzie liczony od prawomocności orzeczenia lub aktu właściwego rejestru, a osoby dziedziczące po najbliższej rodzinie będą korzystać ze zwolnienia podatkowego, jeśli wypełnią warunek zgłoszenia tego faktu w urzędzie skarbowym[2]. Ze sprzedażą lub obciążeniem odziedziczonej nieruchomości przez dzieci lub małżonka zmarłego ojca nie będą się już wiązały dodatkowe wymogi potwierdzenia podatkowego od stycznia 2026 roku[3][5][7].
Na oświadczenie o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku każdy spadkobierca ma łącznie sześć miesięcy od momentu uzyskania informacji o tytule powołania do dziedziczenia[2]. Dla większości działań formalnych – jeśli okres nie został wskazany – przyjmuje się czas 10 lat jako ramowy dla rozliczenia świadczeń majątkowych względem urzędu skarbowego[3].
Podsumowanie: komu przysługuje spadek po ojcu?
Spadek po ojcu w pierwszej kolejności nabywają niepodzielnie dzieci oraz małżonek zmarłego. W ich braku dziedziczą rodzice, a potem kolejne grupy krewnych zgodnie z uregulowaną kolejnością spadkową[1]. Od 2026 roku krąg spadkobierców ulegnie ograniczeniu na dalszych szczeblach linii krewnych, pojawią się też ułatwienia podatkowe oraz nowe zasady w obrocie odziedziczonym majątkiem[1][3][5]. Pełne dziedziczenie praw wymaga uzyskania sądowego lub notarialnego potwierdzenia, a każda osoba powołana do spadku powinna zadbać o dochowanie obowiązujących terminów, zwłaszcza w kontekście podatkowym[2][8].
Źródła:
- [1] https://www.totalmoney.pl/artykuly/prawo-spadkowe-sprawdz-co-reguluje-i-kto-dziedziy-dlugi
- [2] https://www.infor.pl/prawo/spadki/podatek-od-spadku/7466778,podatek-od-spadku-nowe-przepisy-od-7-stycznia-2026-roku.html
- [3] https://www.infor.pl/prawo/nowosci-prawne/7369764,przelomowa-zmiana-w-prawie-spadkowym-nowe-przepisy-zupelnie-wywracaja-dotychczasowe-reguly-dziedziczenia.html
- [4] https://adviser.law/prawo-spadkowe-sprawy-spadkowe-w-2026-r-spadek-nieruchomosc-i-podatki-czyli-co-warto-wiedziec-o-zmianach-ktore-wchodza-od-styczn
- [5] https://forsal.pl/gospodarka/aktualnosci/artykuly/10491475,trzesienie-ziemi-w-dziedziczeniu-ruszyla-rewolucyjna-zmiana-w-spadkach-i-darowiznach.html
- [6] https://www.gov.pl/web/finanse/nowe-korzystne-zasady-rozliczania-podatku-od-spadkow-i-darowizn
- [7] https://wiadomosci.onet.pl/kraj/spadki-i-nieruchomosci-po-nowemu-szybsze-formalnosci-od-marca-2026/5j2zj9y
- [8] https://zachowek.biz.pl/sprawy-spadkowe/
- [9] https://prawo-spadkowe-poznan.pl/uznanie-dziecka-po-smierci-ojca-a-spadek/
Korepetycje z życia to portal edukacyjny poświęcony praktycznej wiedzy, której nie znajdziesz w podręcznikach szkolnych. Publikujemy konkretne poradniki z zakresu prawa, kariery, finansów, psychologii i biznesu – wszystko po to, żeby dorosłe życie stało się mniej skomplikowane.