Nowe prawo spadkowe istotnie zmienia zasady dziedziczenia w Polsce. Od 15 listopada 2023 roku, na mocy ustawy z 28 lipca 2023 r., obowiązują przepisy ograniczające krąg dziedziców ustawowych oraz wprowadzające nowoczesne rozwiązania upraszczające i przyspieszające postępowania spadkowe. Wprowadzenie instytucji fundacji rodzinnej oraz elektronizacja procedur wpływają bezpośrednio na sposób przekazywania i ochrony majątku po zmarłym [1][2][5].
Ograniczenie kręgu dziedziców ustawowych
Najważniejszą zmianą jest zawężenie kręgu ustawowych spadkobierców. Ustawodawca wyłączył z dziedziczenia dalszych krewnych z trzeciej grupy dziedziczenia i skoncentrował się na zabezpieczeniu interesów najbliższej rodziny. Teraz, zgodnie z przepisami, dziedziczą w pierwszej kolejności dzieci oraz małżonek, następnie rodzice, rodzeństwo i dziadkowie – przy czym udział dalszych krewnych został ograniczony [1][2][7]. Ta zmiana ma na celu skrócenie czasu postępowań i uproszczenie dochodzenia do finału sprawy spadkowej. Ponadto ogranicza to konflikty, obniża koszty i sprawia, że mniej osób uczestniczy w postępowaniach [1][2].
Fundacja rodzinna jako nowy spadkobierca
Istotną nowością jest wprowadzenie fundacji rodzinnej jako podmiotu uprawnionego do dziedziczenia. Fundacja rodzinna może przejąć majątek po zmarłym oraz sprawnie nim zarządzać, wspierając planowanie i ochronę finansów rodziny w długiej perspektywie. Takie rozwiązanie zwiększa elastyczność sukcesji, umożliwia wyjście poza klasyczne dziedziczenie ustawowe i stanowi narzędzie zabezpieczenia majątku [2][5]. Wprowadza także nowe zasady dotyczące obliczania zachowku – do masy spadkowej wlicza się fundusz założycielski fundacji, podlegający dziedziczeniu i rozliczaniu w ramach zachowku [8][9].
Uproszczenie i cyfryzacja procedur spadkowych
Procedury spadkowe zostały uproszczone przez ograniczenie liczby uczestników oraz elektronizację procesów. Ustawodawca umożliwił notariuszom elektroniczne składanie wniosków o ujawnienie prawa do nieruchomości bez konieczności wielokrotnego orzekania przez sąd. Dzięki temu właściciele i spadkobiercy szybciej mogą uzyskać potrzebne wpisy do ksiąg wieczystych [4]. Celem reform jest przyspieszenie postępowań, zmniejszenie obciążenia sądów oraz obniżenie kosztów związanych z obsługą spadków [2][4].
Cyfryzacja to nie tylko przyszłość, ale już wdrożona praktyka, umożliwiająca załatwienie istotnych formalności częściowo lub w całości przez Internet. Taki kierunek zmian wpisuje się w szerszą tendencję deregulacyjną i cyfrową, obserwowaną w całym polskim wymiarze sprawiedliwości [4].
Ochrona małoletnich spadkobierców i uproszczenie odrzucania spadku
Nowe przepisy gwarantują lepszą ochronę małoletnich spadkobierców przed zadłużeniem. Zmodyfikowano procedury pozwalające przedstawicielom ustawowym – na przykład rodzicom – odrzucać spadek w imieniu dziecka, co skraca czas postępowania i minimalizuje ryzyko niekorzystnych konsekwencji finansowych dla niepełnoletnich [2][3][5]. Uproszczenie formalności oraz zwiększenie uprawnień prawnych opiekunów dostosowane jest do aktualnych potrzeb społecznych i redukuje przypadki obciążenia spadkobierców długami spadkowymi [2][5].
Zmiany w zasadach obliczania zachowku
Zmodyfikowane przepisy dotyczą także obliczania zachowku. Od niedawna do masy spadkowej wlicza się fundusz założycielski fundacji rodzinnej. Małżonek, zstępni i rodzice mogą dochodzić zachowku od wartości tych środków, co prowadzi do zmiany praktyki ustalania wartości należnych spadkobiercom świadczeń [8][9]. Zmiana ta jest odpowiedzią na pojawienie się nowych podmiotów dziedziczących i stanowi zabezpieczenie interesów osób uprawnionych do zachowku [8][9].
Obowiązujące kierunki zmian i ich wpływ na dziedziczenie
Prawo spadkowe w ostatnich latach cechuje się intensywną dynamiką zmian. Od 2024 roku nowelizacje miały miejsce dwukrotnie, a dalsze prace legislacyjne są już zapowiadane na rok 2025 i kolejne lata [3][5]. Kierunek zmian obejmuje dalsze zawężanie kręgu uprawnionych, cyfryzację postępowań oraz wprowadzenie nowych narzędzi ochrony majątku. Wszystko to prowadzi do bardziej przejrzystych, sprawnych i dostosowanych do współczesnych potrzeb procedur dziedziczenia [2][3][5].
Podsumowanie
Nowe prawo spadkowe wprowadza kluczowe zmiany w zakresie dziedziczenia – zawęża krąg ustawowych spadkobierców, wprowadza fundację rodzinną jako nowy podmiot zarządzający majątkiem, umożliwia szybsze i prostsze procedury, w tym cyfrowe składanie wniosków, zmienia zasady ochrony małoletnich oraz obliczania zachowku [1][2][3][4][5][8][9]. W efekcie dziedziczenie w Polsce staje się szybsze, bardziej przejrzyste i odpowiadające wymogom nowoczesnego społeczeństwa.
Źródła:
- https://www.totalmoney.pl/artykuly/prawo-spadkowe-sprawdz-co-reguluje-i-kto-dziedziy-dlugi
- https://dowlegal.pl/nadchodza-zmiany-w-prawie-spadkowym-wezszy-krag-spadkobiercow-i-szybsze-postepowania-spadkowe/
- https://www.dudkowiak.pl/zgora/prawo-spadkowe-podsumowanie-zmian-w-2024-roku-i-plany-na-2025-rok/
- https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/trwa-ofensywa-deregulacyjna-zmiany-w-dziedziczeniu-nieruchomosci-licytacjach-i-prawie-gospodarczym
- https://poradnikbiznesu.pl/prawo-spadkowe/
- https://odkryjnas.pl/spadek-po-polsku-w-2025/
- https://e-prawnik.pl/artykuly/porzadek-dziedziczenia-czyli-kto-i-w-jaki-sposob-dziedziczy-po-zmarlym-jesli-nie-pozostawil-on.html
- https://www.infor.pl/twoje-pieniadze/swiadczenia/6848833,kto-teraz-ma-prawo-do-zachowku-a-kto-nie-dostanie-pieniedzy-po-zmarlym-jesli-nie-jest-wskazany-w-testamencie.html
- https://www.onet.pl/styl-zycia/onetkobieta/nadchodza-zmiany-w-dziedziczeniu-niektorzy-moga-zapomniec-o-spadku/8r9w9gj,2b83378a
Korepetycje z życia to portal edukacyjny poświęcony praktycznej wiedzy, której nie znajdziesz w podręcznikach szkolnych. Publikujemy konkretne poradniki z zakresu prawa, kariery, finansów, psychologii i biznesu – wszystko po to, żeby dorosłe życie stało się mniej skomplikowane.