Co to jest mobbing pracownika i jak go rozpoznać?

Mobbing pracownika to uporczywe i długotrwałe nękanie lub zastraszanie, które uderza w godność, zdrowie i pozycję zawodową osoby zatrudnionej [2][5]. Aby jak go rozpoznać, trzeba sprawdzić czy działania są systematyczne, trwają w czasie i prowadzą do poniżenia, ośmieszenia, izolowania lub obniżenia oceny własnej przydatności zawodowej [2]. Pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać mobbingowi w pracy, a pracownik może domagać się zadośćuczynienia [1].

Definicja mobbingu obejmuje działania lub zachowania dotyczące pracownika albo skierowane przeciwko niemu, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu [2]. Oznacza to świadome, systematyczne oddziaływanie wywołujące presję psychiczną poprzez zachowania werbalne lub niewerbalne [3].

W ujęciu prawnym mobbing w pracy funkcjonuje w polskim Kodeksie pracy od 1 stycznia 2004 r. [5]. Ma charakter negatywnego, nieetycznego, nierzadko agresywnego działania, rozłożonego w czasie i ukierunkowanego na konkretną osobę [5]. Jego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika i stworzenie atmosfery wrogiej lub poniżającej [5].

Rozpoznanie opiera się na spełnieniu łącznie kryteriów: występuje nękanie lub zastraszanie, ma to charakter długotrwały i systematyczny, wywołuje zaniżoną ocenę przydatności zawodowej oraz powoduje lub ma na celu poniżenie, ośmieszenie, izolowanie albo wyeliminowanie z zespołu [2].

Działania mogą mieć formę elementów fizycznych, werbalnych lub pozawerbalnych, które utrudniają funkcjonowanie w środowisku pracy, obniżają ocenę zawodową, prowadzą do upokarzania i zastraszania [4]. Takie zachowania naruszają komunikację, relacje międzypracowniczne i postrzeganie pracownika, osłabiają jego pozycję zawodową oraz oddziałują negatywnie na zdrowie [3].

Mobbingiem nie jest jednorazowy akt zlekceważenia lub poniżenia, nawet jeśli jest wysoce niewłaściwy [2]. Nie stanowi mobbingu uzasadniona krytyka dotycząca wykonywania obowiązków [2]. Samo poczucie dyskomfortu, niezadowolenie z zadań lub znudzenie pracą także nie wypełnia przesłanek mobbingu [2].

Skutkiem jest zaniżona ocena własnej przydatności zawodowej, która osłabia pewność siebie i poczucie kompetencji [1][2]. Działania te mają na celu lub skutkują poniżeniem, ośmieszeniem, izolacją albo eliminacją z zespołu [2].

Następstwami są zły stan psychiczny, obniżona samoocena, poczucie odosobnienia, stany lękowe oraz szkodliwy wpływ na zdrowie [3]. Mobbing narusza godność pracownika i tworzy atmosferę wrogą, upokarzającą lub uwłaczającą [5].

Pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać mobbingowi w pracy, co obejmuje wdrożenie środków zapobiegawczych i reagowanie na sygnały naruszeń [1]. Pracownik dotknięty mobbingiem może żądać od pracodawcy zadośćuczynienia za doznaną krzywdę [1].

Planowana nowelizacja przewiduje minimalną wysokość zadośćuczynienia co najmniej 28 836 zł, co ma wzmocnić ochronę ofiar i efekt prewencyjny przepisów [6].

Projekt zmian upraszcza definicję do sformułowania: zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika [4]. Uporczywość ma oznaczać zachowania powtarzalne, nawracające lub stałe, które tworzą ciąg działań wywierających trwałą presję psychiczną [4][6].

Projekt wskazuje otwarty katalog przejawów mobbingu, obejmujący upokarzanie, zastraszanie, zaniżanie oceny przydatności zawodowej, nieuzasadnioną krytykę, utrudnianie funkcjonowania w środowisku pracy, izolowanie lub eliminowanie z zespołu [4].

Pojęcie mobbingu pracownika zostało wprowadzone do Kodeksu pracy z dniem 1 stycznia 2004 r., co ugruntowało jego status jako naruszenia dóbr osobistych pracownika i podstaw do roszczeń [5].

Długotrwałość oznacza, że działania nie są incydentalne, lecz rozciągają się w czasie i mają charakter systematyczny [2][5]. Uporczywość to powtarzalność, nawracanie lub stałość zachowań, które konsekwentnie oddziałują na pracownika [4][6].

Niereagowanie utrwala wrogą i poniżającą atmosferę oraz pogłębia szkody w sferze zdrowia, relacji i pozycji zawodowej [3][5]. Reakcja jest konieczna także dlatego, że prawo nakłada na pracodawcę obowiązek zapobiegania, a pracownikowi zapewnia roszczenia ochronne i kompensacyjne [1][6].

Świadome nękanie polega na intencjonalnym, konsekwentnym stosowaniu presji psychicznej poprzez działania werbalne lub niewerbalne, które naruszają godność i komfort pracy danej osoby [3][5]. Składają się na nie zachowania negatywne i nieetyczne, których celem lub skutkiem jest zastraszenie oraz poniżenie [5].

Mobbing zaburza proces komunikacji i relacje międzypracownicze, zniekształca postrzeganie osoby w zespole i osłabia jej pozycję zawodową, a także szkodzi zdrowiu [3]. Te obszary są kluczowe przy ocenie wpływu działań na codzienne funkcjonowanie pracownika [3].

Kryterium to wskazuje na wewnętrzne przekonanie pracownika o spadku wartości zawodowej wywołane długotrwałą presją i zastraszaniem, co decyduje o kwalifikacji zachowań jako mobbingu w rozumieniu Kodeksu pracy [2]. Jest to jeden z podstawowych skutków, który łączy się z naruszeniem zdrowia psychicznego i godności [1][3][5].

Katalog obejmuje upokarzanie, uwłaczanie, zastraszanie, ośmieszanie, utrudnianie funkcjonowania w pracy, izolowanie oraz działania obniżające ocenę przydatności zawodowej [4]. Pozostaje otwarty, ponieważ formy nacisku mogą przyjmować postać fizyczną, werbalną lub pozawerbalną i zmieniają się wraz z praktyką organizacyjną [4].

Źródła:

• [1] https://interviewme.pl/blog/mobbing-w-pracy
• [2] https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/mobbing-i-dyskryminacja?tmpl=pdf%3Ftmpl%3Dpdf
• [3] https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-co-to-jest-mobbing
• [4] https://www.ey.com/pl_pl/insights/law/mobbing-w-nowej-odslonie
• [5] https://www.uth.edu.pl/files/uth/ksiegowosc/R%C3%B3wni%20i%20r%C3%B3wnowa%C5%BCni/MOBBING-W-POLSKIM-SYSTEMIE-PRAWNYM.pdf
• [6] https://www.infor.pl/prawo/nowosci-prawne/7523181,nowa-definicja-mobbingu-i-co-najmniej-28-836-zl-zadoscuczynienia-dla-pracownika-nowelizacja-kodeksu-pracy-przyjeta-przez-rade-ministrow.html